AED pomaga szybko podjąć najważniejsze działania przy zatrzymaniu krążenia
- AED analizuje rytm serca i wyładowuje energię tylko wtedy, gdy jest ona wskazana.
- Urządzenie stosuje się u osoby nieprzytomnej, która nie oddycha prawidłowo.
- Przed użyciem trzeba zadzwonić pod 112 i rozpocząć RKO.
- Elektrody przykleja się na odsłoniętą i suchą klatkę piersiową.
- AED nie zastępuje uciskania klatki piersiowej, lecz uzupełnia resuscytację krążeniowo-oddechową.
Czym jest AED i kiedy może uratować życie
Skrót AED pochodzi od angielskiej nazwy Automated External Defibrillator, czyli automatyczny defibrylator zewnętrzny. To przenośne urządzenie medyczne, które za pomocą elektrod przyklejonych do klatki piersiowej analizuje elektryczną pracę serca. Jeśli wykryje rytm możliwy do przerwania impulsem elektrycznym, przygotuje i zaleci defibrylację.Defibrylacja nie polega na prostym „uruchomieniu” serca. Wyładowanie ma przerwać nieprawidłowy, chaotyczny rytm, na przykład migotanie komór, aby serce mogło odzyskać prawidłową czynność. AED nie wyładuje energii przy rytmie, który nie wymaga defibrylacji, dlatego nie trzeba samodzielnie rozpoznawać arytmii.
Urządzenie jest przeznaczone przede wszystkim dla osoby, która nie reaguje i nie oddycha prawidłowo. Pojedyncze westchnienia, nieregularne charczenie lub łapanie powietrza nie są normalnym oddechem. W takiej sytuacji trzeba traktować poszkodowanego jak osobę w stanie nagłego zatrzymania krążenia.
W praktyce ludzie często obawiają się, że zrobią coś nieodwracalnego. To właśnie dlatego AED wydaje jasne polecenia głosowe i wizualne. Największym błędem nie jest zwykle niewprawne naklejenie elektrod, lecz zwlekanie z wezwaniem pomocy i rozpoczęciem RKO.
Jak użyć AED krok po kroku
Nie trzeba czekać na przyjazd zespołu ratownictwa medycznego. Jeżeli w pobliżu znajduje się defibrylator, jedna osoba powinna go przynieść, a druga w tym czasie rozpocząć uciskanie klatki piersiowej. Dyspozytor numeru 112 może przez telefon pomóc w ocenie oddechu i prowadzeniu resuscytacji.- Zadbaj o bezpieczeństwo. Upewnij się, że miejsce nie zagraża Tobie ani poszkodowanemu. Usuń go z kałuży lub innego źródła zagrożenia, jeśli można to zrobić bezpiecznie.
- Sprawdź reakcję i oddech. Delikatnie potrząśnij za ramiona, zawołaj poszkodowanego i oceń oddech przez maksymalnie 10 sekund.
- Wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999. Poproś konkretną osobę o przyniesienie AED i wskazanie miejsca ratownikom.
- Rozpocznij RKO. Uciskaj środek klatki piersiowej z częstotliwością 100-120 uciśnięć na minutę i głębokością około 5-6 cm u dorosłego. Jeśli potrafisz i chcesz, stosuj proporcję 30 uciśnięć do 2 oddechów.
- Włącz urządzenie. Po uruchomieniu słuchaj komunikatów i wykonuj je w podanej kolejności.
- Odsłoń klatkę piersiową. W razie potrzeby rozetnij ubranie. Elektrody muszą zostać przyklejone bezpośrednio do skóry.
- Przyklej elektrody zgodnie z rysunkami. Jedną umieszcza się zwykle pod prawym obojczykiem, a drugą po lewej stronie klatki piersiowej, poniżej pachy.
- Nie dotykaj poszkodowanego podczas analizy. AED poinformuje, kiedy wszyscy mają odsunąć ręce.
- Wykonaj wyładowanie, jeśli urządzenie je zaleci. W modelu półautomatycznym naciśnij migający przycisk. W modelu automatycznym wyładowanie może nastąpić samoczynnie.
- Natychmiast wróć do RKO. Kontynuuj uciskanie i słuchaj dalszych poleceń aż do przyjazdu ratowników, odzyskania prawidłowego oddechu albo własnego wyczerpania.
Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego. Poza tymi krótkimi przerwami uciskanie klatki piersiowej powinno trwać możliwie bez przerw. Jeżeli nie wykonujesz oddechów ratowniczych, same uciski są lepsze niż bezczynność.
Co zrobić, gdy zatrzymaniu krążenia towarzyszy rana
AED nie służy do tamowania krwawienia, ale zatrzymanie krążenia może nastąpić po poważnym urazie. Jeśli poszkodowany jest przytomny i oddycha prawidłowo, najpierw skup się na bezpośrednim ucisku rany, założeniu opatrunku uciskowego i wezwaniu pomocy.
Przy masywnym krwotoku z kończyny, którego nie można opanować uciskiem, można użyć opaski uciskowej powyżej rany i zapisać godzinę jej założenia. Poszkodowanego trzeba chronić przed wychłodzeniem i obserwować. Gdy jednocześnie nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, należy wezwać 112, rozpocząć RKO oraz równolegle organizować tamowanie krwotoku, jeśli pozwalają na to siły i liczba ratowników.
Elektrody a uszkodzona skóra
Elektrody przykleja się na suchą, odsłoniętą skórę klatki piersiowej, a nie na ranę, opatrunek czy miejsce silnego oparzenia. Jeżeli uraz znajduje się poza obszarem naklejenia, można użyć AED zgodnie z instrukcjami urządzenia.
Mokra skóra zwiększa ryzyko problemów z przyleganiem elektrod, dlatego przed ich przyklejeniem trzeba szybko osuszyć klatkę piersiową. Nie należy jednak tracić czasu na golenie dużej ilości owłosienia. Jeśli elektroda nie trzyma się z powodu bardzo gęstych włosów, można użyć jednorazowej maszynki znajdującej się w zestawie, o ile jej zastosowanie nie opóźni RKO.
Przeczytaj również: Jak ustawić materac przeciwodleżynowy? Poradnik krok po kroku
Najczęstsze przeszkody
- Usuń plastry z lekami przyklejone w miejscu elektrody i wytrzyj skórę.
- Nie przyklejaj elektrody bezpośrednio na widoczny rozrusznik lub implant pod skórą. Przesuń ją obok, zgodnie z rysunkiem.
- Nie używaj AED, gdy poszkodowany leży w wodzie. Przenieś go na suche podłoże i osusz klatkę piersiową.
- Podczas wyładowania odsuń się także od łóżka, noszy lub innych elementów, których dotyka poszkodowany, jeśli urządzenie tak zaleci.
Czym różni się AED półautomatyczny od automatycznego
Oba typy urządzeń wykonują analizę rytmu serca i prowadzą użytkownika przez procedurę. Różnica dotyczy przede wszystkim momentu wyładowania. W modelu półautomatycznym ratownik naciska przycisk po komunikacie „wyładowanie zalecane”, natomiast model w pełni automatyczny może dostarczyć impuls samodzielnie po ostrzeżeniu o konieczności odsunięcia się.
| Rodzaj urządzenia | Co robi ratownik | Gdzie sprawdza się szczególnie dobrze |
|---|---|---|
| Półautomatyczny | Przykleja elektrody, słucha poleceń i naciska przycisk wyładowania | Firmy, szkoły, obiekty sportowe i miejsca z przeszkolonym personelem |
| W pełni automatyczny | Przykleja elektrody i wykonuje polecenia głosowe | Miejsca, w których urządzenie może obsługiwać przypadkowy świadek zdarzenia |
| Z elektrodami pediatrycznymi | Używa trybu lub elektrod dostosowanych do małego dziecka | Placówki opiekuńcze, szkoły i miejsca często odwiedzane przez dzieci |
W przypadku dziecka należy włączyć tryb pediatryczny albo zastosować elektrody pediatryczne, jeżeli producent je przewidział. Gdy nie ma takiej możliwości, należy postępować zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia i nie opóźniać pomocy. Brak elektrod dziecięcych nie powinien oznaczać rezygnacji z AED, jeśli urządzenie dopuszcza użycie elektrod dla dorosłych.
Czy do obsługi AED potrzebne jest szkolenie
AED zaprojektowano tak, aby mogła go użyć osoba postronna. Nie trzeba znać zapisu EKG ani samodzielnie decydować, czy wyładowanie jest potrzebne. Wystarczy włączyć urządzenie, przykleić elektrody zgodnie z obrazkami i wykonywać polecenia.
Szkolenie z pierwszej pomocy daje jednak dużą przewagę, bo uczy nie tylko obsługi defibrylatora, lecz także rozpoznawania zatrzymania krążenia, prawidłowych ucisków i pracy w zespole. Z mojego punktu widzenia najcenniejsze jest przećwiczenie całej sekwencji na fantomie, ponieważ w stresie łatwiej wtedy pamiętać o krótkich przerwach i odsunięciu rąk podczas analizy.
Nie obawiaj się, że AED porazi osobę przytomną albo kogoś, kto nie ma rytmu wymagającego defibrylacji. Urządzenie analizuje sygnał z elektrod i nie zaleca wyładowania w sytuacji, w której nie powinno ono zostać wykonane. Trzeba natomiast zawsze słuchać komunikatów i nie dotykać poszkodowanego w krytycznym momencie.
Jak zadbać, aby defibrylator był gotowy do użycia
Sam zakup urządzenia nie tworzy jeszcze skutecznego systemu pierwszej pomocy. AED powinno znajdować się w miejscu łatwo dostępnym, widocznym i odpowiednio oznakowanym, najlepiej tam, gdzie można dotrzeć do niego również poza standardowymi godzinami pracy.
Trzeba regularnie sprawdzać kontrolkę gotowości, datę ważności elektrod i stan baterii. Po użyciu należy wymienić jednorazowe elektrody, uzupełnić akcesoria i sprawdzić urządzenie zgodnie z instrukcją producenta. W firmie, szkole lub obiekcie sportowym dobrze jest wyznaczyć osobę odpowiedzialną za przeglądy i oznaczyć lokalizację AED na planie budynku.
W zestawie przydają się nożyczki do rozcięcia ubrania, rękawiczki, maszynka do golenia owłosienia klatki piersiowej i maseczka do oddechów ratowniczych. Te drobiazgi nie zastąpią defibrylatora, ale sprawiają, że kilkadziesiąt sekund nie ucieka na szukanie podstawowych akcesoriów.
Najważniejsza decyzja zapada przed przyklejeniem elektrod
Gdy poszkodowany nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, nie czekaj na pewność ani na przyjazd karetki. Zadzwoń pod 112, rozpocznij RKO, poproś o AED i pozwól, aby urządzenie prowadziło Cię krok po kroku.
W przypadku rany najpierw oceń zagrożenie i tamuj masywne krwawienie, a przy zatrzymaniu krążenia łącz te działania z RKO i defibrylacją. Szybka reakcja, ciągłe uciski i wczesne użycie AED mają większe znaczenie niż perfekcyjna technika osoby, która pomaga pierwszy raz.
Po zakończeniu działań nie odklejaj elektrod, chyba że ratownicy wydadzą takie polecenie. Przekaż im informacje o tym, kiedy rozpoczęto RKO, ile razy urządzenie zaleciło wyładowanie i jakie urazy zauważono.
