To, jak uzyskać stopień niepełnosprawności, zależy nie tylko od rozpoznania medycznego, lecz przede wszystkim od tego, jak stan zdrowia wpływa na pracę, samodzielność i codzienne role społeczne. Poniżej porządkuję całą procedurę: od zebrania dokumentów i wizyty przed składem orzekającym po odwołanie oraz możliwość uzyskania refundacji na sprzęt pomocniczy.
Najważniejsze jest udokumentowanie codziennych ograniczeń i złożenie kompletnego wniosku
- Wniosek składa się w powiatowym lub miejskim zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności.
- Do dokumentów trzeba dołączyć zaświadczenie od lekarza prowadzącego, ważne 30 dni od wystawienia.
- Osoby po 16. roku życia mogą otrzymać stopień lekki, umiarkowany albo znaczny.
- Cała procedura jest bezpłatna, a na posiedzenie zwykle czeka się do miesiąca od złożenia kompletnego wniosku.
- Od orzeczenia powiatowego zespołu można odwołać się w ciągu 14 dni kalendarzowych.
- Orzeczenie może ułatwić uzyskanie dofinansowania z NFZ lub PFRON, ale nie daje refundacji automatycznie.
Kto może otrzymać stopień niepełnosprawności
Stopień niepełnosprawności ustala się dla osoby, która ukończyła 16 lat. Samo istnienie choroby, operacji lub niepełnosprawności ruchowej nie przesądza jeszcze o wyniku. Skład orzekający ocenia, czy naruszenie sprawności organizmu realnie ogranicza wykonywanie pracy, samodzielne funkcjonowanie albo pełnienie ról społecznych.
U osób młodszych wydaje się orzeczenie o niepełnosprawności, a nie orzeczenie o stopniu. Wniosek za dziecko składa rodzic, opiekun prawny albo kurator. Po ukończeniu 16 lat konieczne jest przejście procedury właściwej dla osoby dorosłej.
| Stopień | Najważniejsze przesłanki |
|---|---|
| Znaczny | Znaczne ograniczenie samodzielnej egzystencji oraz potrzeba stałej lub długotrwałej pomocy innych osób. Zwykle występuje także niezdolność do pracy albo możliwość pracy tylko w szczególnych warunkach. |
| Umiarkowany | Istotne ograniczenia w pracy lub potrzeba częściowej albo okresowej pomocy w pełnieniu ról społecznych. |
| Lekki | Znacznie obniżona zdolność do pracy albo ograniczenia, które można kompensować na przykład sprzętem ortopedycznym lub środkami pomocniczymi. |
Te kryteria są ogólne. Dwie osoby z podobną diagnozą mogą otrzymać różne orzeczenia, ponieważ liczy się funkcjonowanie konkretnej osoby, a nie sama nazwa schorzenia. W praktyce największy błąd polega na opisaniu wyłącznie wyników badań bez wyjaśnienia, jak choroba wpływa na poruszanie się, higienę, komunikację, koncentrację czy pracę.
Jak przygotować i złożyć wniosek krok po kroku
1. Pobierz właściwe formularze
Potrzebujesz wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenia lekarskiego na formularzu zespołu. Dokumenty otrzymasz w powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności albo pobierzesz ze strony właściwego urzędu, jeśli jest tam udostępniony wzór.Wniosek składa się w zespole właściwym dla miejsca stałego pobytu. W wyjątkowych sytuacjach, na przykład podczas dłuższego pobytu w szpitalu, domu pomocy społecznej lub zakładzie karnym, właściwy może być zespół według miejsca pobytu.
2. Zdobądź aktualne zaświadczenie lekarskie
Zaświadczenie wypełnia lekarz, pod którego opieką pozostajesz. Powinno opisywać rozpoznanie, choroby współistniejące, leczenie, rokowania i ograniczenia. Zgodnie z obowiązującymi zasadami trzeba je złożyć w ciągu 30 dni od wystawienia, dlatego nie warto zamawiać go z dużym wyprzedzeniem.
3. Dołącz dokumentację, która pokazuje skutki choroby
Najbardziej przydatne są karty informacyjne leczenia szpitalnego, wyniki badań, konsultacje specjalistyczne, opisy rehabilitacji, zaświadczenia o przebytych zabiegach oraz dokumenty dotyczące pomocy potrzebnej w domu. Jeśli trudności dotyczą zdrowia psychicznego lub rozwoju, znaczenie mogą mieć również opinie psychologiczne i terapeutyczne.
- dołącz kopie dokumentów, ale zabierz ze sobą oryginały do wglądu,
- uporządkuj papiery chronologicznie,
- zaznacz najważniejsze wyniki i diagnozy,
- opisz, czego nie możesz zrobić samodzielnie i jak często potrzebujesz pomocy.
Moim zdaniem lepiej przygotować krótką, rzeczową kartkę z opisem codziennego funkcjonowania niż przynieść przypadkowy stos dokumentów. Skład powinien dostać jasną odpowiedź na pytanie, co konkretnie zmieniła choroba, a nie tylko listę rozpoznań.
4. Staw się na posiedzeniu
Udział w posiedzeniu jest co do zasady obowiązkowy. Skład orzekający może przeprowadzić badanie, zadać pytania o pracę i życie codzienne oraz przeanalizować dostarczoną dokumentację. Jeśli stan zdrowia uniemożliwia przyjazd, trzeba odpowiednio szybko przedstawić zaświadczenie lekarskie. W niektórych przypadkach orzeczenie może zostać wydane bez osobistego badania.
Ile trwa postępowanie i ile kosztuje
Złożenie wniosku jest bezpłatne. Jeżeli dokumentacja jest kompletna, informację o terminie posiedzenia powinieneś otrzymać do miesiąca. Sprawy szczególnie skomplikowane mogą potrwać do dwóch miesięcy, a brakujące dokumenty lub dodatkowe badania wydłużają postępowanie.
Orzeczenie powinno zostać doręczone do 14 dni kalendarzowych od posiedzenia. Ostateczny czas oczekiwania zależy jednak od obciążenia lokalnego zespołu i tego, czy urząd nie wezwie do uzupełnienia akt. Brak reakcji na takie wezwanie może zakończyć się pozostawieniem sprawy bez rozpoznania.
Jeśli masz orzeczenie wydane na czas określony, kolejny wniosek możesz złożyć najwcześniej 30 dni przed upływem jego ważności. Gdy wniosek zostanie złożony w okresie ważności poprzedniego orzeczenia, szczególne przepisy mogą pozwolić na zachowanie jego ważności do czasu wydania nowego, nie dłużej jednak niż do końca szóstego miesiąca po pierwotnym terminie wygaśnięcia.
Co zrobić, gdy orzeczenie jest niekorzystne
Jeżeli nie zgadzasz się z ustalonym stopniem, okresem ważności albo odmową zaliczenia do osób niepełnosprawnych, możesz złożyć odwołanie do wojewódzkiego zespołu. Masz na to 14 dni od doręczenia orzeczenia.
Odwołanie adresujesz do zespołu wojewódzkiego, ale składasz je za pośrednictwem zespołu powiatowego, który wydał dokument. W piśmie opisz, z czym dokładnie się nie zgadzasz i dołącz dokumenty pokazujące pominięte ograniczenia lub pogorszenie stanu zdrowia. Samo zdanie „nie zgadzam się z decyzją” zwykle nie wystarczy.
Jeśli orzeczenie wojewódzkie nadal będzie dla ciebie niekorzystne, przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu 30 dni od doręczenia. Odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego również składa się za pośrednictwem organu, który je wydał.
Jak orzeczenie łączy się z refundacją i dofinansowaniem
Orzeczenie nie oznacza automatycznego zwrotu pieniędzy za każdy zakup. Otwiera jednak drogę do różnych form wsparcia, a każda z nich ma własne warunki. Najczęściej korzysta się z refundacji NFZ oraz dofinansowania PFRON przyznawanego przez powiatowe centrum pomocy rodzinie.
Refundacja z NFZ
NFZ finansuje określone wyroby medyczne wydawane na zlecenie, między innymi wózki, ortezy, kule, aparaty słuchowe, protezy, cewniki czy materace przeciwodleżynowe. Potrzebne jest zlecenie od uprawnionego lekarza, a wysokość refundacji zależy od rodzaju wyrobu, limitu finansowania i częstotliwości, z jaką można go otrzymać.
Jeżeli wybierzesz produkt droższy niż limit NFZ, dopłacasz różnicę. Dlatego przed zakupem warto porównać kilka modeli i sprawdzić, czy wybrany sklep lub punkt realizacji ma umowę z NFZ.
Przeczytaj również: Rak a niepełnosprawność - Jak uzyskać wsparcie i ulgi?
Dofinansowanie z PFRON
W przypadku przedmiotów ortopedycznych i środków pomocniczych PFRON może pokryć do 100% udziału własnego w limicie NFZ. Gdy cena wyrobu przekracza limit, dofinansowanie może wynieść do 150% sumy limitu NFZ i wymaganego udziału własnego, ale ostateczna kwota zależy od środków dostępnych w powiecie.
Wymagane są między innymi aktualne orzeczenie, zlecenie, faktura lub oferta oraz dokument potwierdzający zakup. Obowiązuje też kryterium dochodowe. Średni miesięczny dochód na osobę z kwartału poprzedzającego złożenie wniosku nie może przekraczać 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarstwie domowym albo 65% w przypadku osoby samotnej.
Wnioski można składać przez cały rok, także elektronicznie w systemie SOW, lecz wypłata zależy od budżetu PCPR. Najbezpieczniej najpierw uzyskać informację w swoim PCPR, a dopiero potem kupować sprzęt. Zakup dokonany bez wymaganej procedury może nie zostać objęty dofinansowaniem.
Co zrobić po otrzymaniu prawomocnego orzeczenia
Po upływie terminu na odwołanie orzeczenie staje się prawomocne, chyba że wcześniej zrzekniesz się prawa do odwołania. Wtedy możesz złożyć wniosek o legitymację osoby niepełnosprawnej. Do jej wydania potrzebne są zwykle wniosek, prawomocne orzeczenie i aktualne zdjęcie o wymiarach 35 × 45 mm.
Orzeczenie z zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeczenie ZUS to różne dokumenty, choć niektóre z nich mogą być traktowane równorzędnie przy konkretnych uprawnieniach. Przed złożeniem wniosku o świadczenie, ulgę lub refundację sprawdź, jakiego rodzaju orzeczenia wymaga dana instytucja.
Najrozsądniejsza kolejność jest prosta: najpierw kompletna dokumentacja i opis codziennych ograniczeń, później posiedzenie, a po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia osobne wnioski o legitymację, refundację lub dofinansowanie. Takie rozdzielenie etapów ogranicza ryzyko kosztownego zakupu albo przegapienia terminu odwoławczego.
